Duurzaamheid

Gas- en elektriciteitsverbruik in Nijmegen staan onder invloed van factoren als nieuwbouw van (energiezuinige) woningen, aansluitingen op een warmtenet en gedrag van burgers.  Ook zijn bedrijfsbeëindigingen of wijzigingen in de bedrijfsvoering van grote betekenis.

Ontwikkelingen rond energieverbruik in Nijmegen
Belangrijke lokale trends:

• De dalende trends in het totale gasverbruik in woningen en in het gemiddelde gasverbruik in woningen met gasaansluiting lijken in 2004 doorbroken. De rek in gedragsveranderingen bij huishoudens zou er uit kunnen zijn, wat ook mee kan spelen is het lagere aantal zonuren in 2024.
• De gestage daling van het gemiddelde elektraverbruik leek al in 2020-2021 doorbroken en nu is opnieuw in 2024 een verbruikstoename te zien. Dit hangt mogelijk samen met warmtepompen, airco-systemen, particuliere laadpalen bij woningen en elektrisch koken.
• Nijmegenaren zijn zich behoorlijk bewust van hun energieverbruik, vooral in relatie tot de kosten. Het aandeel energiezuinige woningen is in onze gemeente is relatief gunstig en het aandeel aardgasvrije woningen bedraagt 14% in 2024.
• In de periode 2005-2025 is in 1.642 Nijmeegse woningen de gasaansluiting verwijderd vanwege de energietransitie. Steeds meer Nijmeegse woningen zijn op stadsverwarming aangesloten. Maar aardgas is nog altijd dé brandstof om onze woningen te verwarmen.
• De algehele daling in het energieverbruik in onze gemeente is zodanig dat diverse gemeentelijke doelstellingen meer dan gehaald worden; er wordt nog altijd minder energie verbruikt dan verwacht.
• De afgelopen decennia zien we behoorlijke verbruiksschommelingen, bijvoorbeeld door sloop van bedrijfsgebouwen in het Waalfront, productiewijzigingen (NXP) of bedrijfsbeëindigingen.

Het totale gasverbruik in woningen binnen de gemeente Nijmegen daalt al enige tijd, maar in 2024 is een trendbreuk zichtbaar.

Figuur: Totaal gasverbruik woningen in gemeente Nijmegen, temperatuur gecorrigeerd (miljoen m3). Bron: Liander

• De afname in 2024 had vooral te maken met verbruiksdalingen in woningen met een gasaansluiting, en met een toename van gasvrije (vooral warmtenet-aansluitingen) en gasarme woningen.
• Mogelijk verklaringen voor de verbruikstoename zijn (grenzen aan) gedragsveranderingen en zogenaamde ‘zonuren’. De rek in gedragsveranderingen bij huishoudens zou er uit kunnen zijn, denk aan keuzes rond verwarming en douchen.
• Wat ook mee kan spelen is het aantal zonuren per jaar, in 2024 wat minder dan normaal. Daardoor kan het gasverbruik in 2024 hoger zijn; woningen warmen minder op bij minder zoninstraling.

Figuren: Gemiddeld gasverbruik per woning met aardgasaansluiting (m3 per jaar, temperatuur gecorrigeerd) en elektriciteitslevering per woning (kWh per jaar). Bron: CBS-Energieverbruik (via klimaatmonitor.databank.nl).

• De daling van het particuliere gasverbruik is dus in 2024 doorbroken, en gestegen naar 850 m3 gemiddeld in woningen met een gasaansluiting (2024).
• De gestage daling van het gemiddelde elektraverbruik leek al in 2020-2021 doorbroken en er is in 2024 opnieuw een toename te zien. Dat er meer elektriciteit wordt verbruikt hangt waarschijnlijk samen met een toename van o.a. warmtepompen, airco-systemen, particuliere laadpalen bij woningen en elektrisch koken.
• Het gemiddelde verbruik ('elektriciteitslevering vanuit openbaar net', dus niet de netto levering na saldering) bedraagt 2.240 kWh levering gemiddeld per woning (2024).
• Elektra speelt een (beperkte) rol in het verwarmen van woningen en duurzame mobiliteit. Huishoudens met zonnepanelen verbruiken een deel van de opgewekte energie direct zelf. De verwachting is dat woningen steeds minder energie verbruiken en dat de komende jaren een verschuiving zichtbaar wordt van aardgas naar elektriciteit.

Online is het dashboard ‘Energiemonitor’ beschikbaar, waarin de energiesituatie in Nijmegen verder wordt geschetst, ook vanuit andere bronnen:

• De algehele daling in het energieverbruik in onze gemeente is nog altijd zodanig dat diverse gemeentelijke doelstellingen meer dan gehaald worden; er wordt minder energie verbruikt dan verwacht.
• De afgelopen decennia zien we behoorlijke schommelingen in het stedelijk verbruik. Bijvoorbeeld door de snelle sloop van bedrijfsgebouwen in het Waalfront, productiewijzigingen (NXP) of bedrijfsbeëindigingen. Deze zijn dus niet het gevolg van het vergaand isoleren van gebouwen of het verbeteren van productieprocessen. Wel zwengelen hoge energieprijzen de laatste jaren energiebesparingen aan.

Veel Nijmeegse burgers weten hoeveel elektriciteit en gas er maandelijks in het huishouden wordt verbruikt. Vooral als het gaat om de prijs die daarvoor moet worden betaald:

• Een toenemend aantal panelleden (74% in 2025) geeft aan zich er van bewust te zijn hoeveel elektriciteit en gas er in zijn of haar huishouden maandelijks wordt verbruikt.
• En het maandbedrag voor elektriciteit en gas is bij nog een groter deel bekend: 84%.

De verwachting is dat dit bewustzijn van verbruik en kosten in de toekomst verder zal toenemen, onder andere door de opkomst van slimme energiemeters.

Figuur: Kennis van maandelijks verbruik en kosten van elektriciteit en gas in het huishouden (in procenten)
Bron: Gemeente Nijmegen, peiling Duurzaamheid en Milieu, Stadspanel.

Energieprestaties:

• meten we af aan de hand het energieverbruik per woning en van de rode of juist groene energielabels;
• gaan over de energie die nodig is voor het verwarmen of koelen van het binnenklimaat, het warm tapwater en de verlichting. Dus niet koken, wassen of koelkast.

Om te beginnen, welk beeld geeft het gasverbruik?

• Het gasverbruik in Nijmeegse woningen is vergelijkbaar met dat in andere steden. Dat geldt ook voor de (behoorlijk gunstige) ontwikkeling het afgelopen decennium en de recente stijging in dit gasverbruik.
• Deze cijfers worden beïnvloed door het feit dat veel nieuwe, energiezuinige woningen in Nijmegen (en bijvoorbeeld ook in Tilburg) geen gas verbruiken. Deze zijn aangesloten op stadsverwarming. Dat drukt het gemiddelde per woning.

Figuur: Gasverbruik per woning in m3 (alle woningen), temperatuur-gecorrigeerd, stedenvergelijking. Bron: CBS-Statistiek energieverbruik woningen (via klimaatmonitor.databank.nl), 2024.

Bijna 70% van de Nijmeegse woningen is inmiddels voorzien van een definitief energielabel:

• De energieprestaties van dat deel van de Nijmeegse woningvoorraad zijn redelijk gunstig vergeleken met andere (kennis)steden, waarbij Nijmegen verhoudingsgewijs een wat hoger aandeel energiezuinige woningen kent (50% minimaal een energielabel A in 2025).
• Energielabels D of lager komen in de gemeente Nijmegen wat minder voor dan in andere kennissteden (betreft geregistreerde labels).

Figuur: Aandeel woningen naar geregistreerd energielabel (2025). Bron: RVO (via klimaatmonitor.databank.nl).

Ruim 2.300 Nijmeegse utiliteitsgebouwen (niet-woningen) zijn inmiddels voorzien van een geldig energielabel (cijfers derde kwartaal 2025):

• De energieprestaties van dat deel van de Nijmeegse utiliteitsgebouwen blijven enigszins achter vergeleken met andere kennissteden, waarbij in Nijmegen 7 van de 10 utiliteitsgebouwen minimaal label C heeft.
• In Tilburg, Eindhoven en Enschede heeft een duidelijk hoger aandeel utiliteitsgebouwen minimaal energielabel C of hoger.

Figuur: Aandeel utiliteitsgebouwen naar energielabel (derde kwartaal 2025). Bron: Registratiesysteem energielabels gebouwen, RVO

Over verwarming en warm water in Nijmegen:

• Aardgas speelt nog altijd een dominante rol bij verwarming en warm water in Nijmeegse woningen. In 2024 betreft dat een kleine 82% van onze woningen.
• We zien een gestage afname van procentpunten in het aandeel aardgaswoningen. Zowel het aandeel woningen met stadsverwarming (van 5,9% in 2017 naar 11,0% in 2024) als met elektrische verwarmingsinstallaties (van 1% naar 6,2%) neemt toe.
• In vergelijking met cijfers voor heel Nederland valt vooral op dat het aandeel woningen met stadsverwarming in Nijmegen met 11% in 2024 relatief hoog is (Nederland 7%). Zo’n 8,7% van de Nederlandse woningen wordt inmiddels elektrisch verwarmd, dat is in Nijmegen 6,2% (2024).

Figuur: Hoofdverwarmingssysteem Nijmeegse woningen. Bron: RVO (via Regionale Klimaatmonitor).

Landelijk is een duidelijke toename zichtbaar van het aandeel woningen zonder aardgasaansluiting. Ook het aandeel dat het grootste deel van de warmte verkrijgt via een hybride warmtepomp stijgt (bron: CBS). Hoe zit dat in Nijmegen?

Op warmtenet Nijmegen (stadsverwarming) neemt het aantal aangesloten woningen gestaag toe, tot inmiddels 10.123 aansluitingen op 1-1-2026. Daarnaast zijn er 16 grootverbruikers aangesloten.

Figuur: Aantal woningen  aangesloten op stadsverwarming, per 1 januari in gemeente Nijmegen. Bron: Vattenfall.

Het percentage op stadsverwarming aangesloten woningen is in Nijmegen met 11% vergelijkbaar tot iets lager in relatie tot andere kennissteden (kennissteden gemiddeld 12% in 2024). Nijmegen behoort sinds 2015 samen met Eindhoven wel tot de sterkste stijgers.

Het totale aandeel volledig aardgasvrije woningen (hoofdzakelijk stadsverwarming of met elektrisch verwarmingssysteem) bedraagt in de gemeente Nijmegen 14% in 2024. Ook iets lager vergeleken met andere kennissteden (kennissteden gemiddeld 16% in 2024).

Figuur: % woningen aangesloten op stadsverwarming. Bron: CBS, cijfers 2024.

In de periode 2005 tot en met 2025 kennen volgens Liander 1.642 Nijmeegse woningen (formeel: kleinaansluitingen) een gasverwijdering. Per jaar zijn dat gemiddeld bijna 80 omzettingen. Het betreft beëindigingen van de gasaansluiting vanwege de energietransitie en niet vanwege bijvoorbeeld betalingsproblemen. In 2025 is een recordaantal van 473 van dit soort gasverwijderingen geregistreerd.

Tabel: Transitie gedreven gasverwijderingen in gemeente Nijmegen (aantallen kleinverbruik). Bron: Liander.

Figuur: Transitie gedreven gasverwijderingen in gemeente Nijmegen cumulatief (aantallen kleinverbruik). Bron: Liander.