Duurzaamheid

Omgaan met toenemende droogte, hitte of extreme neerslag?

• In Nederland hebben we (in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie) een inrichting afgesproken die effecten van klimaatverandering kan opvangen.
• Of de klimaateffecten schade veroorzaken is mede afhankelijk van de kwaliteit van de bebouwing en de aanwezigheid van openbaar groen en waterpartijen (Ligtvoet e.a. 2011). Daarnaast speelt gedrag een rol in het voorkomen van hittestress en de hittebeleving.
• Sommige Nijmeegse stadsdelen zijn ‘steniger’ dan andere: grote delen van Nijmegen-Centrum, Nijmegen-Oost en Nijmegen-Oud-West bijvoorbeeld zijn bebouwd of verhard (openbaar gebied en privégrond).
• Nijmegen heeft te maken met het stedelijk hitte-eiland-effect, maar ook het verkoelend effect van groen en water. Een deel van de huishoudens ervaart in de woning serieuze warmte-overlast, vooral in Nijmegen-Centrum, -Oost en -Zuid.
• De landelijke Klimaateffectatlas.nl en de regionale regionale Klimaatatlas Rivierenland (waterschaprivierenland.nl/klimaatatlas) geven een beeld van de bestendigheid van Nijmegen tegen droogte, hitte of wateroverlast.

De lokale uitwerking van klimaateffecten is mede afhankelijk van de aanwezigheid van groen en waterpartijen in de stad. Hoewel vrijwel alle Nijmegenaren bijvoorbeeld plantsoenen of parkjes nabij de woning kunnen vinden zijn water en groen niet evenredig verdeeld over onze stadsdelen.

Sommige stadsdelen ‘steniger’

Figuur: Verdeling oppervlak Nijmegen naar stadsdelen.  Bron: Basisregistratie Grootschalige Topografie, gemeente Nijmegen, 2024

Hoewel vrijwel alle Nijmegenaren binnen het stedelijk gebied groenvoorzieningen in de directe nabijheid hebben zijn er duidelijke verschillen in ‘stenigheid’:

• In het centrale en westelijk deel van de stad zien we veel stenen: grote delen van de stadsdelen Nijmegen-Centrum en Nijmegen-Oud-West zijn bebouwd of verhard. In Nijmegen-Centrum beïnvloedt de rivier De Waal de cijfers nog gunstig, het aandeel openbaar groen en tuinen is hier laag.
• Ook in de stadsdelen Nijmegen-Nieuw-West en Oud-West is er verhoudingsgewijs weinig openbaar groen en water aanwezig.
• Dukenburg, Lindenholt en (vooralsnog) Nijmegen-Noord zijn niet zo stenig. Water en groen dragen hier positief bij aan het goed omgaan met gevolgen van klimaatverandering als hitte, droogte of hevige regen.

Nijmegen probeert zich aan te passen aan klimaatverandering door verharding van openbare ruimte en ook tuinen te verminderen. Er zijn behoorlijke verschillen binnen de stad als het gaat om de mate van verharding.

Figuur: Mate van verharding van openbare ruimte (%). Bron: Basiskaart Groen en grijs – Klimaateffectatlas, cijfers 2025.

Wijken waar de openbare ruimte (exclusief agrarisch gebied) naar verhouding stenig is zijn Benedenstad en Stadscentrum (Nijmegen-Centrum), Bottendaal, Galgenveld, Altrade (Oost), Biezen en Wolfskuil (Oud-West) en St. Anna en Hatertse Hei (Midden, Zuid). Hier is tussen de 74% en de 80% van het openbaar gebied voorzien van bijvoorbeeld asfalt of stenen.

Figuur: Mate van verharding van privégrond (%). Bron: Basiskaart Groen en grijs – Klimaateffectatlas, cijfers 2025.

In ’t Acker, ’t Broek en De Kamp (Lindenholt), Malvert en Meijhorst (Dukenburg) en Benedenstad, Stadscentrum en Bottendaal (Centrum, Oost) is volgens de landelijke basiskaart Groen en grijs (Klimaateffectatlas) zo’n 45% tot 55% van de privégrond verhard.

Hinder en gezondheidsklachten door hoge temperaturen (‘hittestress’) zijn maatschappelijke thema's. Het is bekend dat de temperatuur in Nijmegen hoger ligt dan in het omliggende landelijk gebied; in een warme zomernacht zijn verschillen van 7 graden gemeten. Ook binnen de stad zijn er verschillen.

Warmteoverlast in de woning vooral in Nijmegen-Centrum en Nijmegen-West

Een deel van de Nijmegenaren (27%, door afronding verschilt dit cijfer met de figuur) ondervindt regelmatig of vaak overlast van warmte in de woning. Voor een vergelijkbaar aandeel (27%) is het tijdens aanhoudend warm weer niet mogelijk verkoeling te vinden op balkon, in tuin of buurt.

Figuur: Percentage inwoners dat vaak of regelmatig veel last heeft gehad van warmte in huis. Bron: Gemeente Nijmegen, Burgerpeiling 2025

Figuur: Ontwikkeling % inwoners dat vaak of regelmatig veel last heeft gehad van warmte in huis. Bron: Gemeente Nijmegen, Burgerpeiling

Hoe zit het met die warmteoverlast?

• Een periode van warm weer kan ertoe leiden dat mensen veel last van de warmte of zelfs gezondheidsproblemen krijgen.
• Uit de Nijmeegse burgerpeiling 2025 blijkt dat ruim een kwart van de Nijmegenaren de afgelopen twee jaren overlast heeft ondervonden van warmte in de woning: 27% ervaart regelmatig of vaak overlast. Ruim 40% zegt hiervan af en toe last te hebben gehad en bij bijna een derde (30%) is het niet aan de orde.
• Tijdens aanhoudend warm weer kan in Nijmegen-Centrum, Nijmegen-Oud-West en Nieuw-West en Nijmegen-Zuid ongeveer een derde deel tot de helft van de inwoners geen verkoeling vinden in tuin (balkon) of buurt. Waarschijnlijk spelen kenmerken van de woning en verharding van openbare ruimte of privégrond een rol.
• Wijken waar (in 2025) door veel bewoners warmteoverlast wordt aangegeven zijn Benedenstad, Stadscentrum, Bottendaal, Galgenveld, Groenewoud, Nije Veld, St. Anna en Grootstal.
• In Kwakkenberg, Oosterhout, Lent en De Kamp ervaren naar verhouding minder inwoners warmteoverlast in de woning.

De GGD-Gelderland-Zuid kijkt in haar onderzoek verder dan de woning. Het aandeel Nijmegenaren dat tijdens aanhoudend warm weer geen verkoeling kan vinden op balkon, in tuin of buurt geeft een vergelijkbaar beeld en is het hoogst in stenige en volgebouwde stadsdelen. In Nijmegen-Oost ervaren inwoners naar verhouding meer verkoelingsmogelijkheden.

Figuur: Percentage Nijmegenaren dat tijdens aanhoudend warm weer geen verkoeling kan vinden op balkon, in tuin of buurt. Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen 2024, GGD Gelderland-Zuid.